Đền Dạ Trạch, xã Triệu Việt Vương.

Không gian di sản tiêu biểu

Trải rộng trên địa bàn hai xã Mễ Sở và Triệu Việt Vương, khu di tích gồm 5 di tích thành phần: Đền Đa Hòa, đền Dạ Trạch (đền Hóa), đền Triệu Việt Vương, đền Trung và chùa Đa Hòa, trước đó đều được cấp có thẩm quyền xếp hạng di tích quốc gia và cấp tỉnh. Hiện nay, khu di tích còn bảo lưu nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc, phản ánh quá trình phát triển lâu dài của vùng đất này. Tại đây có hai ngôi đền thờ Đức Thánh Chử Đồng Tử (một trong Tứ bất tử của thần linh đất Việt), Tiên Dung công chúa và Tây Sa công chúa (thời Hùng Vương thứ 18). Nơi đây là một trong những địa điểm tưởng niệm tiêu biểu về cuộc kháng chiến của Triệu Việt Vương (Triệu Quang Phục) chống quân Lương xâm lược ở thế kỷ VI.

Khu di tích có không gian cảnh quan đẹp, quy mô kiến trúc đồ sộ, mang tính đặc trưng cao. Các hạng mục công trình kiến trúc đều được bố trí hài hòa, dàn trải theo trục thần đạo. Nhiều công trình như đền Đa Hòa, đền Dạ Trạch mang giá trị kiến trúc nghệ thuật tiêu biểu các thế kỷ XVII, XVIII, XIX - giai đoạn phát triển quan trọng của kiến trúc truyền thống Việt Nam. Ngoài ra, nơi đây còn lưu giữ nhiều di vật, cổ vật có giá trị như sắc phong, bia ký, đại tự, câu đối, châm thư... Đặc biệt, năm 2023, lễ hội truyền thống tại hai ngôi đền Đa Hòa và Dạ Trạch đã được ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần khẳng định giá trị tiêu biểu và sức sống bền bỉ của không gian di tích trong đời sống đương đại.

Trong quần thể di tích, đền Đa Hòa (xã Mễ Sở) giữ vai trò trung tâm, là nơi hội tụ rõ nét nhất giá trị kiến trúc nghệ thuật thời Nguyễn. Ngôi đền được xây dựng lại vào năm 1894 dưới sự chủ trì của Tiến sĩ Chu Mạnh Trinh với diện tích hơn 18.700m2. Điểm độc đáo nhất của kiến trúc nơi đây chính là 18 hạng mục công trình lớn nhỏ với mái đền uốn cong như những con thuyền nối tiếp, gợi nhớ về không gian sông nước gắn liền với huyền thoại về chàng trai nghèo họ Chử và nàng công chúa Tiên Dung. Đầu năm 2026, bộ ba ngai thờ gỗ thời Mạc (có niên đại thế kỷ XVI) tại đền Đa Hòa được công nhận là bảo vật quốc gia. Đây là hiện vật có giá trị đặc biệt về lịch sử, nghệ thuật và tín ngưỡng, góp phần làm nổi bật giá trị tiêu biểu của di tích.

Nếu đền Đa Hòa là nơi khởi nguồn của huyền tích, thì đền Dạ Trạch (đền Hóa) lại là nơi gắn với sự kiện “hóa thánh” của Tam vị. Tọa lạc trên vùng đất gắn với truyền thuyết đầm Nhất Dạ, đền mang kiến trúc cổ kính với nhiều chi tiết chạm khắc tinh xảo. Nét đặc trưng của di tích là tục thờ cây gậy và chiếc nón - những pháp khí gắn với truyền thuyết về Đức Thánh Chử Đồng Tử trong hành trình cứu nhân độ thế.

Khu di tích còn là không gian lưu giữ những dấu ấn lịch sử quan trọng. Đền thờ Triệu Việt Vương là nơi tưởng niệm vị anh hùng dân tộc Triệu Quang Phục, người đã lãnh đạo Nhân dân kháng chiến chống quân Lương ở thế kỷ VI. Vùng đầm Dạ Trạch gắn với chiến thuật quân sự độc đáo, thể hiện trí tuệ và bản lĩnh của dân tộc trong đấu tranh giữ nước. Đồng thời, nơi đây còn từng là địa điểm hoạt động của nghĩa quân Bãi Sậy, góp phần làm dày thêm lớp trầm tích lịch sử của khu di tích.

Du khách đến chiêm bái tại đền Đa Hòa, xã Mễ Sở. Ảnh tư liệu

Đưa khu di tích trở thành điểm đến hấp dẫn

Không chỉ mang giá trị lịch sử và kiến trúc nghệ thuật, Khu di tích Đa Hòa - Dạ Trạch còn là không gian diễn ra lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung - “lễ hội tình yêu” độc đáo, giàu giá trị nhân văn của người Việt. Đây là 1 trong 16 lễ hội lớn của cả nước, đã được ghi danh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Không gian di tích linh thiêng gắn với huyền thoại tình yêu bất tử đã góp phần tạo nên chiều sâu nhân văn và sức hấp dẫn riêng có của lễ hội.

Màn múa lân sư tại lễ hội Chử Đồng Tử - Tiên Dung. Ảnh tư liệu

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc - nghệ thuật và đời sống tín ngưỡng, Khu di tích quốc gia đặc biệt Đa Hòa - Dạ Trạch không chỉ là nơi lưu giữ ký ức lịch sử mà còn là không gian văn hóa đặc sắc, góp phần làm giàu bản sắc dân tộc. Đồng chí Triệu Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Mễ Sở cho biết: Khu di tích Đa Hòa - Dạ Trạch là niềm tự hào của địa phương. Chúng tôi luôn chú trọng công tác bảo vệ hiện vật, giữ gìn cảnh quan môi trường, tổ chức lễ hội trang nghiêm, an toàn. Việc khu di tích được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt là niềm vinh dự, đồng thời đặt ra trách nhiệm để địa phương tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích.

Khẳng định về định hướng trong thời gian tới, đồng chí Đào Mạnh Huân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh: Khu di tích Đa Hòa - Dạ Trạch là khu di tích trọng điểm, đặc biệt của tỉnh Hưng Yên cả về mặt văn hóa vật thể và phi vật thể, trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của Nhân dân sở tại và du khách thập phương. Việc được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt tiếp tục khẳng định vị thế của Khu di tích Đa Hòa - Dạ Trạch, là cơ sở để tỉnh đẩy mạnh tu bổ, tôn tạo, gìn giữ các nghi lễ truyền thống và phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, đưa khu di tích trở thành điểm đến hấp dẫn, góp phần phát huy giá trị di sản, tạo động lực cho phát triển du lịch văn hóa của tỉnh.

Nguồn:baohungyen.vn