Học sinh Trường Tiểu học An Vinh (xã Quỳnh An) được các nghệ sĩ giới thiệu về nhạc cụ dân tộc.

Tại xã Ngự Thiên - vùng đất cổ giàu truyền thống lịch sử, mỗi địa danh, mỗi ngôi đình, đền, chùa đều chứa đựng những lớp trầm tích văn hóa quý báu. Nổi bật là cụm di tích đền Lưu Xá và chùa Báo Quốc, nơi thờ tứ vị đại vương, trong đó có Thái úy Lưu Khánh Đàm và Thái phó Lưu Điều - những danh nhân có công phò tá bốn triều vua nhà Lý. Từ chính chất liệu ấy, Trường Tiểu học và THCS Lưu Khánh Đàm đã xây dựng chuyên đề “Dạy học gắn với di sản văn hóa” bằng hình thức sân khấu hóa. Học sinh không chỉ tìm hiểu tư liệu mà còn trực tiếp hóa thân vào nhân vật lịch sử, thể hiện tiểu phẩm song ngữ Việt - Anh để giới thiệu di tích với bạn bè quốc tế. Qua chuyên đề, học sinh hiểu hơn về công lao của các bậc tiền nhân, nhận diện được giá trị của di tích địa phương, từ đó hình thành niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ di sản. Giáo viên đóng vai trò định hướng, còn học sinh là trung tâm, chủ động tìm hiểu, tổ chức và thể hiện. Ngoài sân khấu hóa, nội dung di sản còn được tích hợp linh hoạt vào các môn học như Lịch sử, Địa lý, Mỹ thuật, Âm nhạc, hoặc thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế.

Việc bảo tồn và giảng dạy nghệ thuật hát trống quân Dạ Trạch, nghệ thuật hát chèo đã nhận được sự quan tâm từ chính quyền địa phương, các nghệ nhân, nghệ sĩ, giáo viên và học sinh. Tại Trường Tiểu học Dạ Trạch (xã Triệu Việt Vương), những làn điệu trống quân đã trở thành nội dung quen thuộc trong các giờ học âm nhạc. Thầy giáo Nguyễn Ngọc Huấn (giáo viên âm nhạc của Trường) đã chủ động tìm đến các nghệ nhân để học hỏi, sưu tầm và đưa vào giảng dạy hát trống quân, cho biết: Hiện nay, học sinh từ lớp 2 đến lớp 5 đều được tiếp cận với loại hình nghệ thuật này, không chỉ ở việc hát mà còn hiểu cách luyến láy, nhận diện đặc trưng từng làn điệu. Không dừng lại ở giờ học chính khóa, Trường còn thành lập Câu lạc bộ “Dàn đồng ca Tiểu học Dạ Trạch” với 80 đến 90 học sinh tham gia mỗi năm. Các hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt câu lạc bộ và nội dung giáo dục địa phương đều lồng ghép việc truyền dạy trống quân một cách thường xuyên, tạo môi trường để học sinh tiếp cận liên tục và tự nhiên.

Đồng diễn múa, hát chèo tại Trường Tiểu học và THCS Quang Minh (xã Kiến Xương).

Trường Tiểu học và THCS Quang Minh (xã Kiến Xương) đã đưa bộ môn nghệ thuật hát múa chèo vào dạy cho học sinh từ năm học 2022 - 2023. Trước đây, em Phạm Thu Hà, học sinh lớp 8 chỉ biết hát chèo là một loại hình nghệ thuật truyền thống của quê hương, nhưng chưa hiểu nhiều. Từ khi Trường tổ chức các tiết học hát chèo và sinh hoạt câu lạc bộ, em bắt đầu hứng thú hơn. Lúc đầu, Hà và các bạn được tập luyện theo từng nhóm nhỏ, từng lớp sau đó mở rộng thành tập luyện, biểu diễn của toàn trường. Hà được học cách lấy hơi, nhả chữ, thể hiện cảm xúc. Càng học, càng thấy hay và tự hào vì mình được tiếp nối di sản nghệ thuật truyền thống của cha ông. Bây giờ, Hà rất tự tin khi đứng trên sân khấu, nhất là khi biểu diễn trước các bạn và thầy, cô giáo.

Học sinh Trường Tiểu học và THCS Quang Trung (phường Phố Hiến) trải nghiệm làm pháo đất tại Di tích quốc gia đặc biệt Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần (xã Long Hưng).

Điểm chung của mô hình dạy học gắn với di sản là sự linh hoạt trong tổ chức, lấy học sinh làm trung tâm và tận dụng tối đa nguồn lực văn hóa tại chỗ. Di sản không còn là những giá trị “tĩnh” mà trở thành “học liệu sống”, giúp bài học trở nên sinh động, gần gũi và giàu ý nghĩa. Trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, nội dung giáo dục địa phương được trao quyền chủ động cho các địa phương xây dựng và triển khai. Đây chính là điều kiện thuận lợi để các nhà trường phát huy sáng tạo, đưa di sản văn hóa vào dạy học dưới nhiều hình thức như lồng ghép trong môn học, tổ chức hoạt động trải nghiệm, chăm sóc di tích hay dạy học trực tiếp tại di sản. Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, câu chuyện gìn giữ và phát huy di sản văn hóa cũng được đặt ra với những cách tiếp cận mới. Không còn là những bài học khô cứng hay ký ức xa xôi, di sản hôm nay được “đánh thức” bằng tư duy hiện đại, trở thành chất liệu sống động để học sinh vừa khám phá cội nguồn, vừa làm chủ công nghệ. Tại một số trường học, học sinh, giáo viên trải nghiệm thực tế, thu thập tư liệu, thiết kế sản phẩm số, dàn dựng hoạt cảnh, biểu diễn nghệ thuật dân gian. Công nghệ thông tin được tích hợp linh hoạt, tạo môi trường học tập hiện đại, giàu tính tương tác, giúp học sinh vừa “học về di sản” vừa “sống cùng di sản”.

Học sinh Trường Tiểu học, THCS Lưu Khánh Đàm (xã Ngự Thiên) tìm hiểu về cụm di tích đền Lưu Xá và chùa Báo Quốc thông qua tiểu phẩm.

Thực tiễn cho thấy, giáo dục di sản không chỉ góp phần đổi mới phương pháp dạy học, gắn lý thuyết với thực tiễn mà còn giúp hình thành nhân cách, bồi đắp ý thức trách nhiệm cho học sinh trong việc gìn giữ và phát huy giá trị truyền thống. Khi lớp học được mở rộng ra không gian văn hóa của quê hương, mỗi học sinh không chỉ là người học mà còn trở thành “người kể chuyện” về di sản, góp phần nối dài mạch nguồn văn hóa dân tộc trong đời sống hôm nay.

Nguồn:baohungyen.vn