Ở Việt Nam, từ cuối tháng 3 năm 1945 trở đi, cách mạng Việt Nam đã chuyển thành cao trào và những cuộc khởi nghĩa từng phần liên tiếp nổ ra ở nhiều địa phương trong cả nước. Công cuộc chuẩn bị tổng khởi nghĩa trong cả nước được tiến hành khẩn trương. Ngày 13/8/1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào nhận định: cơ hội cho nhân dân ta giành độc lập đã tới, những điều kiện cho cuộc khởi nghĩa ở Đông Dương đã chín muồi, nhất là sau khi Nhật đảo chính Pháp vào ngày 9/3/1945. Tiếp sau hội nghị toàn quốc của Đảng, Đại hội quốc dân họp ở Tân Trào, ngày 16/8/1945 đã thông qua 10 chính sách của Việt Minh, thông qua lệnh tổng khởi nghĩa, quyết định quốc kỳ của nước Việt Nam là nền đỏ có ngôi sao vàng 5 cánh; chọn bài “Tiến quân ca” làm Quốc ca và bầu ra Ủy ban dân tộc giải phóng Trung ương, tức Chính phủ lâm thời do đồng chí Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.
     Ngay sau Hội nghị toàn quốc của Đảng và Đại hội quốc dân ở Tân Trào, Đảng cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra lời hiệu triệu đồng bào và chiến sỹ cả nước nổi dậy giành chính quyền. Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi: “Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy, đem sức ta mà giải phóng cho ta”.
     Dưới sự lãnh đạo của Đảng, hơn 20 triệu đồng bào ta từ Bắc tới Nam đã đồng loạt vùng dậy tiến hành cuộc tổng khởi nghĩa oanh liệt giải phóng toàn bộ đất nước.
     Từ ngày 14 đên ngày 18/8/1945, tổng khởi nghĩa đã giành thắng lợi ở nông thôn đồng bằng miền Bắc, đại bộ phận ở miền Trung, một phần miền Nam và các thị xã Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Hội An (Quảng Nam). Từ ngày 19/8 đến 22/8, khởi nghĩa giành thắng lợi ở Hà Nội, Yên Bái, Thái Bình, Phúc Yên, Thanh Hóa, Khánh Hòa, Bắc Ninh, Cao Bằng, Bắc Cạn, Sơn Tây, Tuyên Quang, Nghệ An, Ninh Thuận, Nam Định, Hưng Yên, Kiến An, Quảng Yên…
     Ngày 23/8, khởi nghĩa giành thắng lợi ở Huế. Ngày 25/8 khởi nghĩa giành thắng lợi ở Sài Gòn và các tỉnh Gia Định, Kon Tum, Sóc Trăng, Quảng Ngãi, Vĩnh Long, Trà Vinh, Tây Ninh, Biên Hòa, Bến Tre…
       Như vậy, trừ một số thị xã do bọn phản động Tưởng Giới Thạch và tay sai chiếm đóng từ trước như Hà Giang, Lào Cai, Móng Cái, Lai Châu, Vĩnh Yên, cuộc Tổng khởi nghĩa của Cách mạng Tháng Tám 1945 đã thành công trên cả nước trong vòng nửa tháng.
      Trong khí thế cách mạng sục sôi cùng cả nước, ở Hưng Yên, trong 4 ngày, từ 14 đến 18/8/1945, chính quyền địch đã bị Việt Minh đánh liên tiếp và giành thắng lợi tại các huyện Phù Cừ (14/8), Khoái Châu (15/8), đánh đồn Bần lần thứ hai (16/8), Mỹ Hào, Ân Thi, Văn Giang (17/8). Văn Lâm (21/8)… Ngày 22/8, toàn tỉnh tiến hành tổng biểu tình, mít tinh giành chính quyền. Ngay từ sáng sớm, hàng vạn quần chúng cách mạng có vũ trang súng ống, giáo mác, giương cao cờ, biểu ngữ, từ nhiều ngả đường hùng dũng tiếp nối nhau tiến về tỉnh lỵ Hưng Yên. Đoàn người hiên ngang tuần hành, thị uy trên các đường phố, qua dinh tỉnh trưởng tiến về sân vận động của tỉnh để tập trung mít tinh. Dưới rừng cờ và biểu ngữ, gương mặt mọi người tươi vui phấn khởi, cả biển người hô vang các khẩu hiệu cách mạng:
-    Đả đảo chính quyền bù nhìn!
-    Chính quyền về tay nhân dân!
-    Ủng hộ Việt Minh!
      Trong cuộc mít tinh, cán bộ Việt Minh đã đọc lệnh tổng khởi nghĩa của Tổng bộ Việt Minh, lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh và thông báo tin thắng lợi của cuộc khởi nghĩa ở các tỉnh bạn và Hà Nội. Đồng thời phổ biến chính sách của Việt Minh, kêu gọi mọi người tham gia ủng hộ Viêt Minh giành chính quyền. Tuyên bố xóa bỏ chính quyền thực dân phong kiến, thành lập chính quyền cách mạng.
Cuộc mít tinh kết thúc trong tiếng reo hò, hô vang khẩu hiệu cách mạng. Trong khí thế như sóng dậy, trào dâng của rừng người, tên tỉnh trưởng sợ hãi bỏ trốn, ngụy quân, ngụy quyền tan rã. Bọn lính Nhật sau khi thương lượng với ta đã chịu trao súng của Pháp cho lực lượng cách mạng.
Ngay trong đêm 22/8, tại nhà bà Ngô Thị Nhung, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời của tỉnh Hưng Yên được thành lập gồm 5 người là các ông bà: Học Phi, Lương Hiền, Trình Sáng, Trịnh Quốc Đông và Trương Công Nghệ.
     Ngày 23/8/1945, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Hưng Yên ra mắt nhân dân. Ông Học Phi thay mặt Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh công bố danh sách các ủy viên Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời, nêu ý nghĩa thắng lợi của cách mạng, kêu gọi mọi người đoàn kết, hăng hái gia nhập Việt Minh, quyết bảo vệ chính quyền cách mạng…” (1).
      Sau ngày 23/8/1945, các tổ chức Việt Minh và cơ sở đảng ở hầu hết các huyện đều tổ chức được chính quyền cách mạng, thành lập các đội đi hướng dẫn các xã, huyện lỵ… tiến hành thu triện của bọn lý hào, tuyên bố giải tán chính quyền cũ, thành lập chính quyền cách mạng lâm thời. Cho tới ngày 25/8/1945, chính quyền cách mạng ở cơ sở đã cơ bản được xác lập. Mọi công việc trong thôn, xã đều do Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời giải quyết.
     Sự ra đời của Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời từ tỉnh tới cơ sở đã nhanh chóng ổn định được tình hình chính trị, xã hội và đời sống nhân dân, tổ chức tốt việc phòng chống thiên tai địch họa, đối phó với quân Tàu -Tưởng và bè lũ tay sai.
     Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám ở Hưng Yên góp phần vào thắng lợi chung của Cách mạng Tháng Tám trong cả nước.
      Ngày 25/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Hà Nội, đề nghị mở rộng Chính phủ Cách mạng lâm thời, nhằm đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân, các đảng phái yêu nước, các nhân sỹ tiến bộ.
     Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, trong cuộc mít tinh khổng lồ của gần 1 triệu đồng bào, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng đọc Bản Tuyên ngôn độc lập, tuyên bố trước nhân dân Việt Nam và thế giới:  Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời.
     Cách mạng Tháng Tám 1945 là điển hình của cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân ở một nước thuộc địa nửa phong kiến do giai cấp công nhân lãnh đạo. Cách mạng Tháng Tám đã đập tan xiềng xích gần 100 năm của thực dân Pháp và lật nhào ngai vàng phong kiến có từ hàng ngàn năm trên đất nước ta, lập ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Nhà nước độc lập và dân chủ của nhân dân ta. Nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam châu Á. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám đã đưa nhân dân ta vào kỷ nguyên mới: Kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội. Lần đầu tiên trong lịch sử, nhân dân ta từ người nô lệ, trở thành người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình. Đảng ta từ một Đảng không hợp pháp trở thành Đảng lãnh đạo chính quyền trong cả nước. Nước ta từ một nước thuộc địa nửa phong kiến trở thành nước độc lập và dân chủ. Cách mạng Tháng Tám đã thực hiện  đúng lời dậy của Hồ Chủ Tịch, đem sức ta mà giải phóng cho ta, không bó tay ngồi chờ sự thành công của cách mạng vô sản ở Pháp hay ở Nhật, cũng không ỷ vào sự chi viện từ bên ngoài. Cách mạng Tháng Tám đã chọc thủng hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc ở khâu yếu nhất, góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy sự tan rã của của chủ nghĩa thực dân trên thế giới.
     Đánh giá ý nghĩa lịch sử của Cách mạng Tháng Tám, Chủ Tịch Hồ Chí Minh viết: Chẳng những giai cấp lao động và nhân dân ta có thể tự hào mà giai cấp lao động và những dân tộc bị áp bức nơi khác cũng có thể tự hào rằng: lần này là lần đầu tiên trong lịch sử của cách mạng dân tộc thuộc địa và nửa thuộc địa, một đảng mới 15 tuổi đã lãnh đạo cách mạng thành công, đã nắm chính quyền trong toàn quốc” (2).
    Thành công của Cách mạng Tháng Tám là kết quả của 15 năm đấu tranh anh dũng, kiên cường của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, là kết quả của quá trình nuôi dưỡng và chuẩn bị lực lượng cách mạng từ thấp tới cao, là quá trình giành thắng lợi từng bước, khởi nghĩa từng phần tiến lên giành thắng lợi trong phạm vi cả nước. Trải qua ba cao trào cách mạng 1930-1931, 1936-1939,  1939-1945, nhân dân ta càng hiểu rõ và tin tưởng vào con đường tất yếu để thoát khỏi lầm than nô lệ là con đường nổi dậy dưới sự lãnh đạo của Đảng, đập tan ách thống trị của đế quốc và tay sai, giành quyền làm chủ. Cách mạng Tháng Tám để lại nhiều bài học kinh nghiệm vô giá cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược và cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước sau này, cũng như trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc và phía Tây Nam, trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, tiến hành sự nghiệp đổi mới và hội nhập thế giới. Tiếp tục nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

*       *
*

      70 năm đi theo cách mạng, theo con đường của Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn, đời sống của người dân Hưng Yên đang đổi thay từng ngày. Nếu trước cách mạng 90% dân số mù chữ, cả tỉnh chỉ có một trường trung học ở tỉnh lỵ dành cho con em tầng lớp trên hoặc nhà giàu, thì nay 100% dân số biết chữ, các xã, thị trấn đều có trường tiểu học và trung học cơ sở, các huyện đều có từ 3 - 4 trường trung học phổ thông. Tỉnh có 3 trường đại học, 6 trường cao đẳng; có 6 trường trung cấp chuyên nghiệp, 8 trường trung cấp dạy nghề, các xã, thị trấn đều có trung tâm học tập cộng đồng. Về y tế: trước cách mạng cả tỉnh chỉ có một bệnh viện đặt ở thị xã, một bệnh xá ở Bần Yên Nhân và một phòng phát thuốc ở Trương Xá, việc phòng chống và chữa bệnh rất kém, nên dịch bệnh thường xảy ra, có trận dịch làm hàng trăm người thiệt mạng… thì đến nay tỉnh đã có 2 bệnh viện đa khoa với phương tiện khám chữa bệnh hiện đại, các huyện, thành phố đều có trung tâm y tế và hàng chục cơ sở, phòng khám tư nhân, đáp ứng yêu cầu khám chữa bệnh của nhân dân. Về đời sống, trước cách mạng đời sống lam lũ, khổ cực thì nay cuộc sống đã khác xa so với trước, tỷ lệ đô thị hóa hơn 30%, nhiều nhà mái bằng, nhà cao tầng thay cho nhà cấp 4, và nhà tranh mái rạ. Giờ đây, đi về làng quê mà ta cứ ngỡ đi giữa phố phường sầm uất. Số hộ nghèo giảm xuống từ 13% năm 1997 còn 4% năm 2014, năm 2015 phấn đấu còn 3,2%. Về kinh tế, trước và sau cách mạng Hưng Yên vẫn là một tỉnh nghèo. Sau tái lập tỉnh (năm 1997) từ vị trí xuất phát thấp, thu nhập bình quân đầu người 180 USD (khoảng hơn 3,6 triệu đồng). Thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước, nhất là chính sách thu hút đầu tư, Hưng Yên đã bứt phá đi lên. Đến năm 2015 thu nhập bình quân đầu người đạt 40 triệu đồng/năm, gấp hơn 10 lần khi tái lập tỉnh. Về cơ cấu kinh tế, trước đây nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, công nghiệp, dịch vụ nhỏ bé, tốc độ tăng trưởng kinh tế thấp, nay cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo huớng tăng nhanh công nghiệp và dịch vụ, giảm dần tỉ trọng nông nghiệp. Năm 2015, phấn đấu tổng sản phẩm (GDP) tăng 7,8%, cơ cấu kinh tế: nông nghiệp còn 13% - công nghiệp, xây dựng 49% - dịch vụ 38%. Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn 6 tháng đầu năm đạt 3.788 tỷ đồng (trong đó thu nội địa 2.480 tỷ đồng).
Kết cấu hạ tầng được đầu tư xây dựng khá đồng bộ, các tuyến đường liên tỉnh huyện, liên xã được mở rộng, thảm nhựa hoặc bê tông. Phong trào xây dựng nông thôn mới được đẩy mạnh, đến tháng 6/2015 đã có 18 xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, bình quân toàn tỉnh đạt 14,2 tiêu chí /xã. Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, lĩnh vực an ninh - quốc phòng luôn được củng cố, tăng cường, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo cuộc sống bình yên cho nhân dân và môi trường xã hội lành mạnh.
Công tác xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị luôn được chú trọng, tạo sự chuyển biến rõ rệt trong lãnh đạo, điều hành, trong cải cách hành chính, góp phần tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức và lối sống, phòng chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu. Trong công tác xây dựng tổ chức Đảng, từ chi bộ cộng sản đầu tiên với 5 đảng viên, đến nay toàn tỉnh đã có 14 đảng bộ trực thuộc Tỉnh ủy, với 603 tổ chức cơ sở đảng (với hơn 6,2 vạn đảng viên) là hạt nhân lãnh đạo chính trị ở cơ sở. Hiện toàn tỉnh đã hoàn thành việc tổ chức đại hội đảng bộ cấp cơ sở, cấp huyện và tương đương, tiến tới Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng.

Trong không khí thi đua sôi nổi chào đón những ngày kỷ niệm lớn trong năm 2015, chào mừng 70 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao tạo không khí lành mạnh đã và đang diễn ra khắp các địa phương trên địa bàn tỉnh. Khu di tích Phố Hiến đã được đón bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, tượng đài Nguyễn Văn Linh vừa được khánh thành trên Quảng trường thênh thang lộng gió. Du khách đến Hưng Yên ngày một tăng, tiềm năng du lịch đã được khơi dậy. Các dự án đầu tư đã hình thành nên các khu công nghiệp, tạo diện mạo mới của một tỉnh phát triển công nghiệp. Đất lành chim đậu, mảnh đất “xếp sau kinh kỳ” đã được đánh thức và đang chuyển mình vươn lên, Hưng Yên sẽ không chỉ bình yên mà sẽ hưng thịnh trong tương lai, là niềm tự hào của người Hưng Yên trong thời kỳ đổi mới.

                                           Nguyễn Văn Đông

(1) Lịch sử Đảng bộ Hưng Yên tập I, Nhà XB Chính trị quốc gia HN 1998, trang 125, 126
(2) Vì độc lập tự do, vì chủ nghĩa xã hội, Nhà XB sự thật HN, 1970, tr 101