Sản xuất cơ khí chính xác tại Công ty TNHH Lotes Việt Nam, Khu công nghiệp Liên Hà Thái.

Thời gian gần đây, nhất là khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển, tâm lý “bằng mọi giá phải vào đại học” dường như không còn nặng nề như trước đối với không ít phụ huynh và học sinh. Dẫu vậy, trở thành cử nhân vẫn được coi là con đường tốt nhất để thành công, trong khi học nghề vẫn bị xem là lựa chọn “cực chẳng đã”. Hệ quả là tình trạng “thầy nhiều hơn thợ”, “thừa thầy, thiếu thợ”, nhiều cử nhân ra trường thất nghiệp hoặc làm trái ngành, trong khi các doanh nghiệp lại “mỏi mắt” tìm kiếm những người thợ có tay nghề cao, lành nghề và thạo việc.

Hiện nay, nhiều trường đại học vẫn đang xét tuyển bổ sung. Năm nay, 367.103 thí sinh, tương đương 29,56% tổng số thí sinh, không đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học trên hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nghĩa là, gần 1/3 số thí sinh bỏ xét tuyển đại học, tỷ lệ này cao hơn năm trước. Có nhiều lý do dẫn đến thực trạng này. Theo quy định, từ năm 2026, thí sinh muốn xét tuyển đại học phải có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp THPT trong tổ hợp xét tuyển đạt từ 15 điểm trở lên. Ngoài ra, nhiều thí sinh chọn học nghề, xuất khẩu lao động, đi làm ngay hoặc đi du học... Con số này phần nào cho thấy sự phân luồng, hướng nghiệp theo thực lực của học sinh đã từng bước phát huy hiệu quả và thể hiện sự chủ động trong lựa chọn con đường sau tốt nghiệp THPT của mỗi thí sinh.

Nhiều lao động nữ sau khi được đào tạo nghề may có việc làm ổn định.

Không phải thí sinh trúng tuyển nào cũng lựa chọn nhập học. Có em quyết định thi lại, có em chuyển sang học nghề hoặc lựa chọn hướng đi khác phù hợp hơn với năng lực, điều kiện kinh tế và định hướng nghề nghiệp. Với nhiều gia đình, bài toán lớn nhất không phải chọn bậc học mà là chọn nghề học, chi phí đào tạo và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Giáo dục nghề nghiệp mở ra nhiều lựa chọn với thời gian đào tạo phù hợp; ở những ngành thị trường đang có nhu cầu nhân lực kỹ thuật, người học có tay nghề tốt có cơ hội việc làm và thu nhập khá. Người học hoàn toàn có thể liên thông lên các bậc học cao hơn khi có nhu cầu. Một người thợ hàn có tay nghề cao, một kỹ thuật viên điều khiển tự động hóa hay một người thiết kế giỏi có thể đạt mức thu nhập cao và được trọng dụng...

Tôn vinh những cử nhân xuất sắc là cần thiết. Nhưng bên cạnh đó, những học sinh, sinh viên giáo dục nghề nghiệp có thành tích cao, những người thợ giỏi, lao động kỹ thuật lành nghề cũng cần được ghi nhận tương xứng. Khi năng lực nghề nghiệp được xã hội coi trọng đúng mức, người trẻ sẽ có thêm cơ sở để lựa chọn con đường phù hợp thay vì nhìn giá trị của việc học chủ yếu qua tấm bằng.

Với sự phát triển bùng nổ của AI, thị trường lao động đang thay đổi nhanh và khó đoán định. Đây là một trong những yếu tố đặt ra yêu cầu người trẻ hướng về giá trị cốt lõi, học để giỏi nghề, chứ không chỉ học để có một tấm bằng. Thay vì bằng mọi giá phải vào đại học, trong bối cảnh chi phí giáo dục tăng và AI bắt đầu thay thế một số vị trí việc làm, việc tập trung học một nghề thấu đáo, thạo việc, giỏi nghề và đáp ứng đúng nhu cầu thị trường có thể trở thành nền tảng vững chắc cho tương lai.

Nguồn:baohungyen.vn