Mỗi độ thu sang, làng nghề làm đồ chơi trung thu truyền thống ở làng Ông Hảo, nay là thôn Liêu Xá (xã Nguyễn Văn Linh) lại rộn ràng vào mùa sản xuất lớn nhất trong năm. Không chỉ cung ứng ra thị trường những món đồ chơi dân gian mang đậm dấu ấn truyền thống, nơi đây còn trở thành điểm tham quan, trải nghiệm của du khách.
Ông Vũ Như Hậu, người có hơn 40 năm gắn bó với nghề làm đèn ông sao tại thôn Liêu Xá.
Giữ nghề qua từng mùa trăng
Nghề làm đồ chơi trung thu ở Liêu Xá có lịch sử hàng trăm năm. Từ những sản phẩm ban đầu phục vụ trẻ nhỏ trong làng, nhờ bàn tay khéo léo của người làm nghề, những món đồ chơi thủ công như mặt nạ giấy bồi, trống gỗ, đèn ông sao, đầu lân... dần được biết đến rộng rãi. Qua nhiều thế hệ, nghề vẫn được những người thợ nơi đây duy trì, sản xuất quanh năm, nhộn nhịp nhất vào mỗi mùa trung thu.
Vợ chồng ông Vũ Duy Đông và bà Vũ Thị Hạnh là những người gắn bó lâu năm với nghề làm đồ chơi trung thu truyền thống. Từ đầu tháng 7 đến nay, gia đình ông đã bán khoảng 10.000 sản phẩm và phải huy động thêm người để kịp hoàn thiện, giao cho khách. Tại cơ sở, từng chiếc mặt nạ được tạo hình trên khuôn xi măng, bồi giấy, phơi khô, cắt tỉa rồi sơn, vẽ hoàn thiện. Các công đoạn đều được thực hiện thủ công, đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo của người làm nghề. Bà Hạnh cho biết, gia đình sử dụng những vật liệu quen thuộc như giấy, bìa carton, giấy báo và hồ bột sắn để làm mặt nạ. Để đáp ứng thị hiếu hiện nay, gia đình đã cải tiến, phát triển hơn 20 mẫu mã, gắn với hình tượng 12 con giáp và các nhân vật dân gian gần gũi. Việc đổi mới mẫu mã được thực hiện theo hướng dung hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, giúp sản phẩm phù hợp với thị hiếu hiện nay nhưng vẫn giữ được bản sắc xưa.
Cùng với mặt nạ giấy bồi, những chiếc đèn ông sao rực rỡ tỏa đi khắp nơi. Ông Vũ Như Hậu, người có hơn 40 năm gắn bó với nghề cho biết, năm nay dự kiến sản xuất từ 5.000 đến 7.000 chiếc, kích cỡ từ 30cm đến 2m. Những chiếc đèn được làm thủ công, màu sắc tươi đẹp và được thị trường ưa chuộng. Ông Hậu đang truyền nghề cho con cháu, với mong muốn nghề truyền thống tiếp tục được nối dài.
Hiện nay, thôn Liêu Xá có khoảng 10 hộ duy trì sản xuất đồ chơi trung thu truyền thống. Mỗi gia đình lựa chọn những sản phẩm phù hợp với tay nghề và nhu cầu thị trường. Dù quy mô sản xuất khác nhau, các hộ vẫn góp phần duy trì những món đồ chơi dân gian đã gắn với ký ức của nhiều thế hệ.
.jpg)
Trẻ em thích thú trải nghiệm tô, vẽ mặt nạ giấy bồi tại cơ sở sản xuất của ông Vũ Duy Đông, thôn Liêu Xá.
Điểm hẹn trải nghiệm văn hóa
Những năm gần đây, cùng với duy trì sản xuất, các hộ làm đồ chơi trung thu ở Liêu Xá từng bước mở rộng hoạt động tham quan, trải nghiệm. Với vị trí cách Hà Nội khoảng 30km, làng nghề có điều kiện kết nối với các chương trình tham quan dành cho học sinh và du khách.
Tại xưởng sản xuất của gia đình ông Vũ Duy Đông, từ đầu tháng tám âm lịch đến nay liên tục có những đoàn khách tham quan, phần lớn là các trường học. Không gian làm nghề mộc mạc biến thành một lớp học sinh động. Du khách không chỉ được tận mắt quan sát người thợ xoa hồ bột sắn, bồi giấy lên khuôn xi măng, mà còn được tự tay vẽ, dán giấy tạo nên món đồ chơi mang dấu ấn cá nhân. Thay vì chỉ nhìn thấy những chiếc mặt nạ hoàn chỉnh, việc trực tiếp tham gia giúp du khách có thêm trải nghiệm thực tế về nghề. Đặc biệt tận mắt chứng kiến từng công đoạn và tự tay làm sản phẩm, từ đó hiểu hơn giá trị của những món đồ chơi được tạo nên từ đôi bàn tay tỉ mỉ của người thợ. Qua đó, giá trị của nghề truyền thống được truyền tải một cách trực quan, gần gũi nhất.
Say sưa ngắm nhìn con trai tự tay tô điểm cho chiếc mặt nạ chú Tễu, chị Nguyễn Thanh Huệ (đến từ Hà Nội) bày tỏ: Nhìn con lấm lem vệt màu nhưng rất hào hứng, tôi lại nhớ về ký ức trung thu thời thơ ấu của mình. Tôi thấy các sản phẩm ở đây gần gũi, được làm từ những vật liệu quen thuộc như giấy, bìa, tre nứa nên khá an toàn và gần gũi với trẻ nhỏ.
Từ những hoạt động trải nghiệm, Liêu Xá có thêm cách giới thiệu nghề truyền thống sinh động, gần gũi. Người đến đây không chỉ xem, mua sản phẩm mà còn được tìm hiểu về nguyên liệu, quy trình làm nghề và tự tay tạo nên những món đồ chơi mang dấu ấn riêng. Những sản phẩm dân gian không chỉ được biết đến qua hoạt động mua bán mà còn trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa. Đồng chí Đỗ Văn Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Văn Linh cho biết, địa phương tiếp tục khuyến khích, động viên các hộ giữ gìn và phát triển nghề truyền thống, đồng thời truyền dạy kinh nghiệm cho thế hệ sau. Việc kết hợp sản xuất với hoạt động tham quan, trải nghiệm được xem là hướng đi có triển vọng, vừa góp phần bảo tồn giá trị văn hóa dân gian, vừa tạo thêm cơ hội tăng thu nhập cho người dân.
Một mùa trung thu nữa lại về. Trong những căn xưởng nhỏ ở Liêu Xá, những tấm giấy, miếng bìa, thanh tre, tang trống qua bàn tay người thợ lại trở thành những món đồ chơi rực rỡ sắc màu. Từ đây, những sản phẩm mang ký ức trung thu truyền thống tiếp tục đến với trẻ em nhiều nơi. Khi những cánh cửa xưởng mở ra đón học sinh và du khách, nghề truyền thống không chỉ được tiếp nối qua sản phẩm mà còn được trao truyền qua những trải nghiệm trực tiếp. Những món đồ chơi dân gian tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay cùng những giá trị văn hóa được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Nguồn:baohungyen.vn