Vụ lúa xuân năm nay, được mùa nhưng giá thóc giảm sâu chỉ còn 5.500 - 5.600 đồng/kg.  

Giá vật tư tăng, giá thóc giảm

Diện tích cấy lúa TBR 225 của ông Nguyễn Văn Hóa ước tính năng suất đạt 2,8 tạ/sào nhưng vẫn kèm vui vì giá thóc xuống quá thấp.

Vụ xuân khép lại với năng suất và sản lượng cao, nhưng niềm vui được mùa không đi cùng thu nhập. Tại xã Vũ Quý, ông Nguyễn Văn Hóa vẫn chưa hết trăn trở khi tính toán hiệu quả sản xuất sau thu hoạch. Vụ xuân năm nay, gia đình ông gieo cấy 5 mẫu lúa; trong đó giống TBR225 đạt năng suất khoảng 2,8 tạ/sào, giống Đài Thơm khoảng 1,8 tạ/sào. Tuy nhiên, được mùa nhưng không được giá khi thóc tươi tại ruộng chỉ được thương lái thu mua với giá 5.500 - 5.600 đồng/kg. Ông Hóa cho biết: “5 mẫu lúa thu được khoảng 10 tấn thóc nhưng sau khi trừ chi phí, gia đình chỉ còn khoảng 15 triệu đồng. Hơn 4 tháng thức khuya dậy sớm, số tiền đó gần như chỉ đủ trả công lao động của hai vợ chồng”.

Không riêng gia đình ông Hóa, nhiều hộ dân khác cũng đang thấp thỏm khi tính toán hiệu quả sản xuất sau vụ thu hoạch. Tại xã Phụ Dực, bà Nguyễn Thị Thanh tranh thủ những ngày nắng để phơi khô thóc rồi cất trữ, chờ giá nhích lên mới bán. Theo bà Thanh, nếu thuê toàn bộ các khâu sản xuất thì chi phí cho một sào cấy lúa hiện nay lên tới khoảng 940.000 đồng, gồm tiền làm đất, cấy, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giống và thu hoạch.

Bà Thanh nhẩm tính, một sào lúa năng suất khoảng 2 tạ, bán với giá 550.000 đồng/tạ chỉ thu được khoảng 1,1 triệu đồng. Sau khi trừ các khoản chi phí, người trồng lúa gần như không còn lãi. “Tôi cấy 1,3 mẫu ruộng, phơi khô được khoảng 2 tấn thóc. Với giá như hiện nay thì bán cũng chỉ hòa vốn. Vụ mùa tới, chi phí làm đất và phân bón dự kiến còn tăng khoảng 30%. Nếu giá thóc vẫn thấp như thế này thì chắc tôi cũng bỏ ruộng không cấy nữa”, bà Thanh chia sẻ.

Thu hoạch lúa xuân tại xã Vũ Quý.

Nghịch lý đang diễn ra tại nhiều địa phương: nông dân được mùa nhưng thu nhập không tăng. Giá phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhiên liệu và công lao động đều tăng mạnh trong những năm gần đây, trong khi giá thóc lại giảm sâu vào thời điểm thu hoạch. Với những hộ chỉ sản xuất vài sào đến vài mẫu ruộng, lợi nhuận gần như không đáng kể, chủ yếu lấy công làm lãi và lấy gạo để ăn. Ngay cả những hộ sản xuất quy mô lớn, dù vẫn duy trì được sản lượng nhưng thu nhập cũng giảm mạnh so với các vụ trước.

Giá thóc xuống quá thấp nên ông Nguyễn Tất Tuân (xã Đông Tiên Hưng) lựa chọn giải pháp sấy khô lúa tích trữ và đợi giá lên mới bán. 

Ông Nguyễn Tất Tuân, xã Đông Tiên Hưng cho biết vụ xuân năm nay gia đình gieo cấy khoảng 40 mẫu lúa, thu hoạch gần 70 tấn thóc. Hiện ông mới bán khoảng 30 tấn, số còn lại được đưa vào sấy, bảo quản chờ giá lên.

“Giá thóc giảm sâu trong khi các chi phí đầu vào đều tăng. Phân bón tăng khoảng 30%, dầu tăng khoảng 50%, công lao động tăng khoảng 30% nên thu nhập của gia đình giảm gần một nửa so với trước”, ông Tuân cho biết.

Những con số trên phản ánh rõ thực trạng sản xuất lúa hiện nay, càng phụ thuộc vào thị trường tự do, càng sản xuất nhỏ lẻ thì người nông dân càng dễ chịu rủi ro khi giá cả biến động.

Liên kết sản xuất để nâng giá trị hạt thóc

Điệp khúc “được mùa mất giá” không phải câu chuyện mới của ngành nông nghiệp. Nhiều năm qua, vòng luẩn quẩn sản xuất - thu hoạch - giá giảm vẫn liên tục lặp lại. Khi nguồn cung tăng mạnh vào thời điểm thu hoạch tập trung, nông dân thường rơi vào thế bị động, phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái và thị trường. Theo các chuyên gia nông nghiệp, nguyên nhân sâu xa nằm ở việc sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ; tỷ lệ diện tích có hợp đồng bao tiêu sản phẩm còn thấp; sản phẩm chủ yếu bán dưới dạng thóc nguyên liệu nên giá trị gia tăng không cao.

Ông Nguyễn Quang Thế, Giám đốc HTX DVNN Vũ An (xã Vũ Quý) cho biết: Đến nay địa phương đã cơ bản thu hoạch xong toàn bộ diện tích lúa xuân. Năng suất bình quân đạt khoảng 2 tạ/sào nhưng đầu ra gặp nhiều khó khăn. “Lúa năm nay được mùa nhưng giá thóc xuống thấp. Nhiều hộ tính toán lại thì gần như không có lãi, thậm chí phải bù lỗ để lấy thóc ăn. Vì vậy, người dân không còn mặn mà với đồng ruộng. HTX có 115ha đất lúa nhưng vụ xuân vừa qua đã có khoảng 15ha bị bỏ không. Nếu chi phí sản xuất tiếp tục tăng, diện tích bỏ ruộng trong thời gian tới có thể còn lớn hơn”, ông Thế chia sẻ.

Trước thực trạng đó, HTX đã chủ động tìm hướng đi mới thông qua chuyển đổi cơ cấu cây trồng và tăng cường liên kết với doanh nghiệp. Hiện HTX đã phát triển 82ha đất màu luân canh 4 vụ với các loại cây như lạc, đậu tương rau, dưa gang và khoai tây. Thông qua việc kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ giống, vật tư đầu vào và tổ chức sản xuất theo hợp đồng, nhiều vùng chuyên canh cây màu đã hình thành, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn đáng kể so với cấy lúa truyền thống với mức thu nhập khoảng 500 triệu đồng/ha.

Đây là minh chứng cho thấy muốn nâng cao thu nhập cho nông dân không thể chỉ tập trung vào khâu sản xuất mà phải giải quyết đồng thời bài toán thị trường và đầu ra.

Vùng cấy lúa hữu cơ của ông Đỗ Văn Dân (xã Vũ Quý) chuẩn bị cho thu hoạch dự kiến xuất bán cho công ty giá từ 14.000 - 15.000 đồng/kg thóc, gấp 2,5 lần so với bán thóc thông thường. 

Cùng quan điểm đó, ông Đỗ Văn Dân, một “đại điền” sản xuất lúa quy mô lớn tại xã Vũ Quý cho rằng liên kết sản xuất là yếu tố tiên quyết để nâng cao giá trị nông sản. Ông Dân chia sẻ: Mấy chục năm gắn bó với đồng ruộng, tôi nhận thấy nếu chỉ cấy lúa theo cách truyền thống thì rất khó bền vững. Giá thóc hiện nay chỉ tương đương mức giá của 10 năm trước, trong khi chi phí nhân công, vật tư, phân bón tăng gấp 2-3 lần. Muốn tồn tại phải liên kết sản xuất, nâng chất lượng sản phẩm và chủ động đầu ra.

Ông Đỗ Văn Dân (xã Vũ Quý) kiểm tra thóc sau thu hoạch chuẩn bị xuất bán cho Công ty. 

Hiện ông Dân đang canh tác 50 mẫu lúa hữu cơ, đồng thời liên kết với các hộ nông dân sản xuất khoảng 250 mẫu lúa bán hữu cơ. Trong mô hình này, người dân được hỗ trợ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, hướng dẫn quy trình kỹ thuật và được thu mua sản phẩm sau thu hoạch.

Hiệu quả kinh tế từ mô hình liên kết thể hiện khá rõ. Nếu thóc sản xuất theo phương thức truyền thống hiện chỉ bán được khoảng 5.500 đồng/kg thì thóc bán hữu cơ được doanh nghiệp thu mua với giá khoảng 8.500 đồng/kg; thóc hữu cơ có giá từ 14.000 - 15.000 đồng/kg. Mỗi vụ, ông Dân xuất bán từ 450 - 480 tấn thóc và dành khoảng 50 tấn để chế biến thành gạo thương phẩm. Nhờ chế biến gạo, giá trị sản phẩm tăng gấp đôi so với bán thóc nguyên liệu. 

“Tôi cho rằng sản xuất hữu cơ và bán hữu cơ là xu hướng tất yếu. Dù hiện nay chi phí đầu vào còn cao, năng suất chưa đạt như kỳ vọng, thậm chí có diện tích vẫn phải bù lỗ nhưng đây là con đường tất yếu để nâng cao giá trị hạt gạo và tăng thu nhập cho người nông dân”, ông Dân cho biết thêm.

Từ thực tế trên có thể thấy, bài toán của sản xuất lúa gạo hiện nay không chỉ là nâng cao năng suất mà quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả kinh tế. Muốn vậy, cần tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, quy mô lớn; hình thành các cánh đồng liên kết, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định gắn với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ. Khi người nông dân còn sản xuất nhỏ lẻ, mạnh ai nấy làm và bán sản phẩm theo từng vụ, nguy cơ “được mùa mất giá” sẽ còn tiếp diễn. Ngược lại, tham gia các chuỗi liên kết, sản xuất theo tiêu chuẩn, có hợp đồng bao tiêu và chế biến sâu sẽ giúp nâng cao giá trị hạt lúa, bảo đảm thu nhập cho người trồng lúa.

Người nông dân rất trăn trở khi giá thóc hiện xuống quá thấp.

Vụ lúa xuân năm nay khép lại với năng suất và sản lượng cao. Tuy nhiên, phía sau niềm vui được mùa vẫn là nỗi trăn trở của hàng nghìn hộ nông dân khi giá thóc xuống thấp, lợi nhuận ngày càng thu hẹp. Thực tế đó cho thấy nông nghiệp không thể phát triển bền vững nếu chỉ chạy theo sản lượng. Chỉ khi tổ chức được các chuỗi liên kết chặt chẽ từ sản xuất đến tiêu thụ, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường và nâng cao giá trị gia tăng, người nông dân mới có thể sống được bằng nghề nông.

Nguồn:baohungyen.vn