Học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn (phường Trần Hưng Đạo) với hoạt động trải nghiệm vẽ tranh về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn.

“Ngôi sao không bao giờ tắt” trên bầu trời văn hóa Việt Nam

Lê Quý Đôn sống trên đời chỉ 58 năm, gần từng ấy thời gian đọc sách, hơn 40 năm viết sách, 30 năm làm quan. Gần ba thế kỷ trôi qua nhưng tên tuổi của ông vẫn tỏa sáng trong lịch sử dân tộc như một biểu tượng rực rỡ của trí tuệ Việt Nam. Di sản đồ sộ mà ông để lại không chỉ phản ánh tầm vóc của một trí thức lớn thế kỷ XVIII mà còn là kho tàng tri thức quý báu, góp phần bồi đắp nền văn hiến Việt Nam.

Sách Lược truyện các tác gia Việt Nam thống kê, trong khoảng 10 thế kỷ từ thời Lý đến thời Nguyễn, nước ta có hơn 730 tác giả Hán Nôm, duy nhất chỉ có Lê Quý Đôn biên soạn lên đến hơn 50 bộ sách, trong đó chỉ riêng các bộ sách lớn như: Vân đài loại ngữ, Phủ biên tạp lục, Toàn Việt thi lục, Kiến văn tiểu lục đã bao trùm trên hầu hết các lĩnh vực của đời sống... Trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam từ thế kỷ XVIII trở về trước chưa có một nhà nho nào có hiểu biết đa ngành, đa lĩnh vực và luận bàn một cách thấu đáo như Lê Quý Đôn. Ông là người đặt nền móng cho phương pháp nghiên cứu khoa học và bách khoa thư ở Việt Nam. Những công trình của ông đến nay vẫn là nguồn tư liệu quan trọng đối với giới nghiên cứu trong và ngoài nước. Sau gần 300 năm, giá trị học thuật ấy vẫn chưa hề cũ. Nhà nghiên cứu văn hóa Nguyễn Thanh, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Thái Bình chia sẻ, Giáo sư Trần Quốc Vượng từng đánh giá Lê Quý Đôn là “Ngôi sao sáng trên bầu trời văn hóa Việt Nam”, riêng tôi, tôi muốn đánh giá thêm Lê Quý Đôn là ngôi sao mọc sớm trên bầu trời này. Nếu nói thế kỷ XVIII là thế kỷ của khai sáng thì Lê Quý Đôn là người đại diện cho tinh thần khai sáng ấy.

Vượt lên tư duy của các học giả đương thời, Lê Quý Đôn không chỉ để lại một sự nghiệp trước tác đồ sộ mà còn để lại một sự nghiệp chính trị vẻ vang. Cách đây gần 3 thế kỷ, ở một đất nước phong kiến nhỏ bé, còn lạc hậu và nghèo nàn song ở ông đã xuất hiện một tư tưởng vô cùng tiến bộ, với một tầm nhìn vượt thời đại. Xuyên suốt trong tư tưởng, ông bày tỏ trong mọi hoạt động quản lý nhà nước, thực thi các chính sách của nhà nước phải xuất phát từ cuộc sống, phải vì Nhân dân. Về tri thức, ông phân tích, tri thức chỉ thực sự có giá trị khi góp phần giải quyết những vấn đề của cuộc sống. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Quang Long nhận xét: Khi đọc những gì nhà bác học Lê Quý Đôn đã từng trăn trở cách đây gần 300 năm, tôi nhận thấy Lê Quý Đôn rất gần với chúng ta. Ông gần chúng ta ở cách ông lựa chọn để vào đời, cách ông phụng sự sơn hà, xã tắc, nhân cách và tấm lòng luôn nghĩ đến dân, đến nước.

Quê hương nhà bác học Lê Quý Đôn - xã Lê Quý Đôn, một làng quê trù phú, có nhiều đổi mới.

Tiếp nối tinh thần học tập, nhân lên khát vọng cống hiến

Trong nỗ lực thực hiện các hoạt động để tiếp tục quảng bá, nhân rộng và phát huy những giá trị về di sản của Lê Quý Đôn ở trong và nước ngoài, UBND tỉnh Thái Bình (trước đây) và Hưng Yên (hiện nay) đã tích cực phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Ngoại giao thực hiện các hoạt động nhằm tôn vinh nhà bác học Lê Quý Đôn xứng tầm với di sản mà ông để lại. Việc UNESCO thông qua Nghị quyết vinh danh và đồng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn đã khẳng định sự đánh giá cao của quốc tế đối với cá nhân Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn cũng như những giá trị văn hóa, khoa học, giáo dục của Việt Nam.

Đồng chí Phạm Quang Ngọc, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy khẳng định: Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là sự kiện chính trị, văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tỉnh Hưng Yên, đồng thời là sự kiện cấp quốc gia, có ý nghĩa quốc tế. Đặc biệt, trong bối cảnh cả nước đang tập trung triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, việc tổ chức lễ kỷ niệm là dịp tôn vinh thân thế, sự nghiệp và những cống hiến của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn đối với dân tộc và văn hóa nhân loại, qua đó lan tỏa tinh thần hiếu học, khát vọng sáng tạo và giá trị trí tuệ Việt Nam.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức, những tư tưởng của Lê Quý Đôn càng trở nên thời sự. Đó là tinh thần học tập suốt đời, coi trọng thực học, gắn nghiên cứu với thực tiễn, tiếp thu tinh hoa nhân loại nhưng luôn lấy lợi ích của dân tộc làm trung tâm. Đối với quê hương Hưng Yên, Lê Quý Đôn không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn cảm hứng để xây dựng một xã hội học tập, phát triển văn hóa và bồi dưỡng nhân tài. Việc bảo tồn, nghiên cứu và lan tỏa những giá trị di sản Lê Quý Đôn để lại không chỉ là sự tri ân đối với tiền nhân, mà còn là trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc gìn giữ bản sắc và phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc. Tự hào hơn, trước đó, ngày 21/11/2023, UNESCO thông qua Nghị quyết phê chuẩn danh sách các “Danh nhân văn hóa và sự kiện lịch sử niên khóa 2024 - 2025” trong đó có hồ sơ kỷ niệm 300 năm ngày sinh của danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác càng cho thấy bề dày văn hiến của vùng đất Hưng Yên. Như vậy, trên cả hai đầu Nam và Bắc tỉnh Hưng Yên hiện nay, chúng ta có hai Danh nhân văn hóa được thế giới vinh danh. Đây chính là điểm tựa tinh thần quan trọng cho các thế hệ tiếp nối. Tự hào về vùng đất văn hiến, về những con người kiệt xuất của quê hương sẽ là động lực cho các thế hệ hôm nay và mai sau trên hành trình chinh phục tri thức, nhân lên khát vọng cống hiến, dựng xây quê hương, đất nước, vì một Hưng Yên giàu mạnh, một Việt Nam hùng cường.

Nguồn:baohungyen.vn